Μοναδικά ἱστορικά ντοκουμέντα δημόσιων δηλώσεων Δυτικῶν ὑπουργῶν Ἐξωτερικῶν καί πρέσβεων γιά τήν συμμόρφωση Ἑλλήνων ἀξιωματούχων πρός τίς ὑποδείξεις τοῦ ξένου παράγοντα: «Οἱ Ἀμερικανοί μᾶς ἔγραψαν τήν Συμφωνία τῆς Μαδρίτης γιά νόμιμα συμφέροντα τῆς Τουρκίας στό Αἰγαῖο, ἐμεῖς ἁπλῶς τήν ὑπογράψαμε!»
Πάυαττ: «Τό Ὑπουργικό Συμβούλιο Μητσοτάκη μοιάζει μέ τόν κατάλογο προσκεκλημένων στήν δεξίωση τῆς 4ης Ἰουλίου»!
Οἱ ἀποκαλύψεις τῆς ἔγκυρης ἀμερικανικῆς ἐφημερίδας «Wall Street Journal» –τόν ἰδιοκτήτη τῆς ὁποίας, Ροῦπερτ Μέρντοχ, δεξιώθηκε ὁ Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στό Μαξίμου– γιά τίς δηλώσεις τῆς πρέσβεως τῶν ΗΠΑ Κίμπερλυ Γκίλφοϋλ, ἀναφορικά μέ τήν ἀποφασιστικότητά τους νά ρίξουν ἀπό τήν ἐξουσία ὅποια κυβέρνηση ἐπιθυμοῦν στά Βαλκάνια, ξύπνησαν μνῆμες. Οἱ περισσότεροι θυμήθηκαν τίς δηλώσεις τοῦ ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν τῶν ΗΠΑ Γουόρρεν Κρίστοφερ στήν Βουλιαγμένη τόν Ἰούνιο τοῦ 1993, μέ τίς ὁποῖες προανήγγειλε τήν διεξαγωγή πρόωρων ἐκλογῶν γιά τόν Ὀκτώβριο τοῦ ἴδιου μήνα στήν Ἑλλάδα.
Ἡ «Ἑστία τῆς Κυριακῆς» ἀποφάσισε νά προχωρήσει σέ μιά διαφορετική προσέγγιση: νά ὑπενθυμίσει, στήν βάση ἀδιάσειστων ἱστορικῶν μαρτυριῶν, τίς πράξεις ὑποταγῆς τῆς προθύμου πολιτικῆς μας τάξης, οἱ ὁποῖες ἱκανοποίησαν σέ διάφορες στροφές τῆς μεταπολιτευτικῆς μας ἱστορίας τούς συμμάχους μας, ὥστε νά κινηθοῦν πρός τήν ἀντίθετη κατεύθυνση: νά στηρίξουν τήν παραμονή τῶν προθύμων στήν ἐξουσία. Δέν θά λείψουν, βεβαίως, ἀπό τήν ἐξιστόρησή μας ντοκουμέντα ἀπό τήν δράση τῶν ὀλίγων ἀπροθύμων, πού ὄντως πλήρωσαν μέ τήν πτώση τους τήν ἀνυπακοή τους, στό ὄνομα τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος. Ὑπάρχουν καί τέτοιοι.
Μπέρνς: «Ὁ Σημίτης συζητοῦσε νά παραπέμψουμε τήν κυριαρχία τῶν Ἰμίων καί τήν ἀποστρατιωτικοποίηση στήν Χάγη»
Ἡ ἀναδρομή μας ξεκινᾶ ἀπό τήν μακρινή περίοδο τῶν Ἰμίων. Τότε πού δεχθήκαμε, ὡς Ἑλλάς, ἰσχυρή πίεση νά θέσουμε θέματα κυριαρχίας στήν κρίση τρίτων, ὅπως τό Δικαστήριο τῆς Χάγης. Ὅπως προκύπτει ἀπό τά ἀπόρρητα τηλεγραφήματα τῆς 20ῆς Ἰανουαρίου 1998, τοῦ Ἀμερικανοῦ πρέσβεως Νίκολας Μπέρνς πρός τό State Department, τά ὁποῖα δημοσιεύει στό βιβλίο του ὁ Μιχάλης Ἰγνατίου:
– Πρῶτον, ἡ Ἑλλάς συζητοῦσε νά κριθεῖ ἡ κυριαρχία τῶν Ἰμίων στό Διεθνές Δικαστήριο τῆς Χάγης, ἀλλά ὑπό τήν προϋπόθεσιν ὅτι θά προσέφευγε ἡ Τουρκία σέ αὐτό γιά νά ἀμφισβητήσει τήν κυριαρχία τους! Σύμφωνα μέ τόν Μπέρνς, «ἡ ἑλληνική κυβέρνηση θέλει νά ἀναγνωριστεῖ ὅτι εἶναι ἡ Τουρκία πού ἀμφισβητεῖ τό ἐδαφικό στάτους κβό. Καί ἔπειτα ἡ Ἑλλάδα θά ἀποδεχόταν τήν παραπομπή στό Διεθνές Δικαστήριο τῆς Χάγης».
– Δεύτερον, ἡ κυβέρνηση Σημίτη «ἀπέρριπτε τήν ἰδέα ὅτι τά Ἴμια μποροῦν νά διασυνδεθοῦν μέ προϋπάρχουσες διαφορές γιά τά χωρικά ὕδατα καί τήν ὑφαλοκρηπῖδα». Σύμφωνα μέ τόν Μπέρνς, ὁ Σημίτης ἐπεδείκνυε «ἐπιμονή» γιά τόν διαχωρισμό τῶν θεμάτων, «ἄν καί δέν εἶναι σαφές γιά πόσο» (σημείωνε εἰρωνικῶς)».
– Τρίτον, σύμφωνα μέ τά ἴδια τηλεγραφήματα Μπέρνς, «ἀπό τήν ἄποψη τῆς ἑλληνικῆς πλευρᾶς ἡ ἀποστρατιωτικοποίηση τῶν νησιῶν μπορεῖ νά ἀκολουθήσει ἤ νά ἀποτελέσει ἀναπόσπαστο μέρος, ἀλλά ὄχι νά προηγηθεῖ μιᾶς συμφωνίας γιά τίς βασικές πολιτικές καί νομικές διαφορές στό Αἰγαῖο».
«Οἱ Ἀμερικανοί ἔγραψαν τήν Συμφωνία τῆς Μαδρίτης γιά νόμιμα συμφέροντα τῆς Τουρκίας στό Αἰγαῖο καί μᾶς ζήτησαν νά τήν ὑπογράψουμε»
Ἕναν χρόνο μετά τά Ἴμια, Ἑλλάς καί Τουρκία ὑπέγραψαν τήν ἐπονείδιστη γιά τά ἐθνικά μας συμφέροντα Συμφωνία τῆς Μαδρίτης. Ὁ πρώην πρωθυπουργός Κωνσταντῖνος Μητσοτάκης ἀποκάλυψε στόν Ἀλέξη Παπαχελᾶ τί ἀκριβῶς συνέβη μέ αὐτήν τήν συμφωνία. Κρατηθεῖτε!
Kωνσταντῖνος Μητσοτάκης: «Καί πῆγαν στήν Ἱσπανία τότε, στήν Μαδρίτη. Καί ὑπέγραψαν μιά συμφωνία στήν Μαδρίτη, ἡ ὁποία εἶχε μέν αὐτά τά στοιχεῖα στά ὁποῖα παγίως συμφωνούσαμε, ἀλλά εἶχε καί “σκουλαρίκια” συμπληρωματικά, τά ὁποῖα δέν χρειαζόντουσαν. Ἐγώ ἤθελα ἕνα λιτό κείμενο μέ τρεῖς φράσεις. Αὐτοί προσέθεσαν ὅτι ἔχουν θεμιτά συμφέροντα οἱ Τοῦρκοι στό Αἰγαῖο, ἕνα πρᾶγμα τό ὁποῖο εἶναι μέν ἀληθές ἀλλά προστιθέμενο· ἐκείνη τήν ὥρα δημιουργεῖ τήν δυνατότητα παρερμηνειῶν, πολλῶν παρερμηνειῶν. Καί μάλιστα ρώτησα ἐκ τῶν ὑστέρων: “Γιατί τό κάνετε αὐτό; Γιατί τά βάζετε αὐτά μέσα;”. Μᾶς ἀπάντησαν: “Τά ζήτησαν αὐτά οἱ Ἀμερικᾶνοι”. Λέω, ἅμα οἱ Ἀμερικᾶνοι σᾶς κάνουν τά κείμενα, καλά νά πάθετε.
Ἀλλά πάλι λέω, καλύτερα νά σᾶς τά κάνουν οἱ Ἀμερικᾶνοι παρά νά σᾶς τά κάνουν οἱ Τοῦρκοι. Διότι θυμήθηκα αὐτό πού μοῦ εἶχε πεῖ ὁ Γιλμάζ, ὅταν ὁ Ἀνδρέας εἶχε ὑπογράψει αὐτό τό φιάσκο στό Νταβός. Εἶπε ὁ Ἀνδρέας: “Αὐτό τό ἐπαίσχυντο κείμενο ποιός τό ἔγραψε;”. Ἐγώ ρώτησα τόν Γιλμάζ ποιός τό ἔγραψε αὐτό τό κείμενο καί μοῦ εἶπε: “Ἐγώ τό ἔγραψα. Ἀλλά, ἀφοῦ αὐτοί τό δεχθήκανε, τί θές νά κάνω ἐγώ; Νά μήν τό δεχθῶ; Ἀφοῦ τούς τό ᾿δωσα καί δεχθήκανε”. Καί ἔτσι, εἶπα ἐγώ μετά τήν Μαδρίτη: Καλύτερα τοὐλάχιστον νά σ᾿ τά γράφουν οἱ Ἀμερικᾶνοι τά κείμενα παρά νά σ᾿ τά γράφει ὁ Γιλμάζ. Ἀλλά τό καλύτερο θά ἦταν νά μήν σ᾿ τά γράφει κανένας! Νά τά γράφεις ὁ ἴδιος».
[Κωνσταντῖνος Μητσοτάκης γιά τήν Συμφωνία Σημίτη – Ντεμιρέλ στήν Μαδρίτη, μέ τήν ὁποία ἡ Ἑλλάς ἀναγνώρισε ζωτικά καί νόμιμα συμφέροντα τῆς Τουρκίας στό Αἰγαῖο (Ἀλέξης Παπαχελᾶς, «Ὁ Κωνσταντῖνος Μητσοτάκης μέ τά δικά του λόγια», τόμος Β΄, σελ. 210).]
Πάυαττ: «Τό Ὑπουργικό Συμβούλιο τοῦ Κυριάκου μοῦ θυμίζει δεξίωση τῆς πρεσβείας τήν 4η Ἰουλίου» – Τό ξέσπασμα τοῦ ἀριστεροῦ ΥΠΕΞ: «Πές στούς Σκοπιανούς νά βροῦν ἄλλον πρόθυμο γιά νά κάνει
τήν βρωμοδουλειά»
Ἀποκαλυπτικός στήν διήγησή του εἶναι ὁ πρώην πρέσβυς Πάυαττ σέ συλλογική ἔκδοση ἀναμνήσεων πρέσβεων τῶν ΗΠΑ στήν Ἑλλάδα. Θυμᾶται: «Μόλις εἶχε λήξει ἡ Διεθνής Ἔκθεση Θεσσαλονίκης, μέ τήν Ρωσσία ὡς τιμώμενη χώρα, ὁ στρατηγός Στεφανῆς μοῦ εἶπε πώς τήν ἑπόμενη χρονιά, τό 2018, τιμώμενη χώρα θά ἦταν ἡ Κίνα. Εἶπα σέ ὅποιον ἤθελε νά ἀκούσει: “Κάτι πάει πολύ στραβά μέ αὐτή τήν εἰκόνα. Πότε –εἶπα– ἦταν ἡ τελευταία χρονιά πού εἴχαμε τήν Ἀμερική τιμώμενη χώρα;”. Ἡ ἀπάντηση: “Ἐπί Προέδρου Λίντον Τζόνσον”. “Ἔ, θά τό ἀλλάξουμε αὐτό” εἶπα. (…) Ἄν τό σκεφτεῖς, ἕνα ἀπό τά ὡραῖα πού ἔχει τό νά εἶσαι Ἀμερικανός πρέσβυς εἶναι ὅτι μπορεῖς νά κάνεις διάφορα. Γύρισα στήν Ἀθήνα καί εἶπα στόν Ἐβάν Καλπαδάκη, στό Γραφεῖο Πρωθυπουργοῦ “θέλω νά προσκληθοῦν οἱ ΗΠΑ ὡς τιμώμενη χώρα τό 2018”. Πῆγα στό Ἑλληνοαμερικανικό Ἐπιμελητήριο καί εἶπα “τί ἀηδίες εἶναι αὐτές;”. (…)
Τό τελευταῖο κομμάτι τοῦ πάζλ ἦταν, ὅσο καιρό δουλεύαμε γιά τήν ἐπίσκεψη τοῦ Τσίπρα στόν Λευκό Οἶκο, στίς 17 Ὀκτωβρίου 2017, πώς ἔπεισα τόν Λευκό Οἶκο νά γράψει στήν τοποθέτηση τοῦ Προέδρου ὅτι μέ… χαρά δεχόμαστε νά εἴμαστε ἡ τιμώμενη χώρα στήν ΔΕΘ τό 2018. Δέν ὑπῆρχε διαδικασία λήψης ἀποφάσεων, οὔτε ἔγκρισης, τίποτα – ἁπλῶς ἕνα ἔξοχο παράδειγμα τοῦ πόσο ἐκπληκτική δουλειά εἶναι νά εἶσαι Ἀμερικανός πρέσβυς, γιατί στ᾿ ἀλήθεια μπορεῖς νά κάνεις πράγματα ἀπό τό μηδέν. Πρέπει νά παίρνεις καί μερικά ρίσκα».
Ὁ πρώην πρέσβυς γύρισε, ἐπίσης, τό ρολόι τῆς μνήμης στήν περίοδο τῶν διαπραγματεύσεων γιά τήν Συμφωνία τῶν Πρεσπῶν: Ἀφοῦ τόνισε ὅτι ὁ Νῖκος Κοτζιᾶς ἦταν σκληρό ἀφεντικό καί στρατηγικός παίκτης, ἐπεσήμανε: «Πάντα θά θυμᾶμαι ἕνα τηλεφώνημα. Ἦταν ἀπό τόν Κοτζιᾶ. Οὔρλιαζε σάν τρελλός, γιατί εἶχε στραβώσει κάτι στίς διαπραγματεύσεις. Καί ἤθελε οὐσιαστικά νά μοῦ πεῖ “πές σέ αὐτούς στά Σκόπια πώς, ἄν δέν συμφωνήσουν τώρα, ἐγώ τελείωσα μαζί τους. Ἄς κάτσουν νά περιμένουν κάνα-δυό δεκαετίες, νά βρεθεῖ ἄλλος Ἕλληνας πολιτικός πρόθυμος νά κάνει ὅλη τήν βρωμοδουλειά γιά τό θέμα».
«Ἀπό τήν λίστα τῶν καλεσμένων μας τό Ὑπουργικό Συμβούλιο τῆς ΝΔ»!
Ἐνδιαφέρον ἔχουν οἱ ἀναμνήσεις τοῦ κυρίου πρέσβεως ἀπό τήν πρώτη θητεία Μητσοτάκη. Σημειώνει μέ ἐλαφρά εἰρωνεία: «Ὁ Μητσοτάκης ἐκλέγεται πρωθυπουργός. Ἀπό πολλές ἀπόψεις, τό ὑπουργικό του συμβούλιο ἔμοιαζε μέ τόν κατάλογο τῶν καλεσμένων τῆς 4ης Ἰουλίου στήν πρεσβευτική κατοικία. Ἄνθρωποι μέ τούς ὁποίους εἶχα ἔρθει κοντά, ὅπως ὁ Ἄδωνις Γεωργιάδης, ὑπουργός Ἀνάπτυξης καί Ἐπενδύσεων, καί ὁ Κωστῆς Χατζηδάκης, ὑπουργός Περιβάλλοντος καί Ἐνέργειας. Ἦταν πολύ φιλική ὁμήγυρη». Ἰδιαίτερη ἀναφορά κάνει στό πῶς κλείστηκε μιά τηλεφωνική ἐπικοινωνία τοῦ Πρωθυπουργοῦ μέ τόν Πρόεδρο Τράμπ: «Εἶπα (σέ συνεργάτες τοῦ ἀντιπροέδρου Πένς), μήν ἀνησυχεῖτε, ὁ Πρόεδρος Τράμπ θά πεῖ ἔτσι καί ἀλλιῶς ὅ,τι θέλει, καί δέν ἔχετε καλύτερο ἀγγελιοφόρο ἀπό τόν Κυριάκο Μητσοτάκη, ὁπότε δῶστε του τό τηλέφωνο, καί τά ὑπόλοιπα θά ἔρθουν μόνα τους».
(Τζέφφρυ Πάυαττ, πρέσβυς τῶν ΗΠΑ, σελ. 400-402, σημείωμα στό βιβλίο τοῦ Ρίτσαρντ Τζάκσον «Μακριά καί ἀγαπημένοι», ἐκδόσεις ΕΣΤΙΑ.)
Μπλίνκεν: «Ἀσκήσαμε πίεση στήν Ἑλλάδα νά ψηφίσει τόν γάμο τῶν ὁμόφυλων ζευγαριῶν» Ὁ ὑπουργός Ἐξωτερικῶν τῶν ΗΠΑ, ἐπί προεδρίας Μπάιντεν, Ἄντονυ Μπλίνκεν, δήλωσε: «Ἀπό τό 2021 τό ἀμερικανικό Ὑπουργεῖο Ἐξωτερικῶν ἡγήθηκε μιᾶς συνολικῆς προσπάθειας τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως γιά νά ἐξασφαλίσουν ὅτι κάθε ἄνθρωπος, σέ ὁποιαδήποτε γωνιά τοῦ πλανήτη, θά ζεῖ ἐλεύθερος, χωρίς βία καί διακρίσεις, καί μέ σεβασμό στά ἀνθρώπινα δικαιώματα. Ἡ Ἀμερικανική Κυβέρνησις ὑπερασπίζεται καί προωθεῖ τά δικαιώματα τῆς ΛΟΑΤΚΙ κοινότητος σέ ὅλο τόν κόσμο, καί αὐτό τό κάνει μέ ξεχωριστούς τρόπους. Πρῶτον, ἀσκοῦμε διπλωματική πίεση στίς κυβερνήσεις νά ἀναιρέσουν νόμους καί πρακτικές διακρίσεων πού εἶχαν υἱοθετήσει. Ἑπτά χῶρες ἀποποινικοποίησαν τίς ὁμόφυλες σχέσεις τά δύο τελευταῖα χρόνια. Ἡ Ἑλλάς, τό Λίχτενσταϊν καί ἡ Ταϋλάνδη νομοθέτησαν ὑπέρ τῆς ἰσότητος τοῦ γάμου μεταξύ ὁμόφυλων ζευγαριῶν» (27-6-2024).
Ντέμπορα Μακάρθυ, ἐπιτετραμμένη Πρεσβείας ΗΠΑ: «Ἀπερίσκεπτες οἱ συμφωνίες μέ τήν Ρωσσία – Θά τίς ἀνατρέψουμε»
Ἡ ἐνεργειακή πολιτική τῶν ἑλληνικῶν κυβερνήσεων βρέθηκε πολύ γρήγορα στό ἐπίκεντρο τῆς ἀμερικανικῆς προσοχῆς. Τόν Αὔγουστο τοῦ 2008 ἡ κυβέρνηση Καραμανλῆ κατέθεσε στήν Βουλή τήν συμφωνία κύρωσης συνεργασίας μέ τήν Ρωσσική Ὁμοσπονδία γιά τήν κατασκευή καί τήν διέλευση τοῦ ἀγωγοῦ South Stream. Aὐτό ὅμως ἐξόργισε τίς ΗΠΑ. Τηλεγράφημα τῆς ἐπιτετραμμένης Ντέμπορα Μακάρθυ, πού ἀποκάλυψε ὁ ἱστότοπος Wikileaks, προϊδέαζε γιά τήν ἐπερχόμενη πτώση τῆς κυβέρνησης Καραμανλῆ ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἀπόπειρα κύρωσης τῆς συμφωνίας γιά τόν South Stream εἶναι ἀπερίσκεπτη κίνηση (ill advised), τήν ὁποία ἡ πρεσβεία ἐργάζεται γιά νά ἀνατρέψει (παύσει). Ἐργαζόμαστε γιά νά ἀκυρώσουμε τίς δύο αὐτές ἀπερίσπαστες κινήσεις». («Οἱ Ἀπόρρητοι Φάκελοι Καραμανλῆ, σελ. 202, τηλεγράφημα τῆς 22ας Αὐγούστου 2008.)
Καί οἱ ἀπρόθυμοι
Ἐκτός, βεβαίως, ἀπό τούς προθύμους, ὑπῆρχαν καί οἱ ἀπρόθυμοι. Παραθέτουμε δύο διηγήσεις καί διαλόγους. Τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ Κώστα Καραμανλῆ γιά τίς συνθῆκες ἀποσταθεροποίησης τῆς κυβέρνησής του. Καί τοῦ Κωνσταντίνου Καραμανλῆ στήν συνομιλία μέ τόν Πρόεδρο Μπούς τόν Ἰούλιο τοῦ 1991, τυπικό δεῖγμα τοῦ πῶς μιλᾶ ὁ ἡγέτης μιᾶς χώρας πρός τόν ἡγέτη μιᾶς ὑπερδύναμης:
Κώστας Καραμανλῆς: «Ὁ τρόπος πού συμπεριφέρθηκαν ὁρισμένοι Ἀμερικανοί διπλωμάτες εἶναι τοὐλάχιστον περίεργος»
Ὁ πρώην πρωθυπουργός δήλωσε, στό πλαίσιο τῆς ἱστορικῆς ἐπισκόπησης τῆς περιόδου ἐκείνης: «Μετά τήν πολιτική τῶν ἀγωγῶν ἄρχισαν νά συμβαίνουν διάφορα περίεργα πράγματα, ὅπως ἀπαγωγές ἐπιχειρηματιῶν, οἱ φωτιές τοῦ 2007 καί ὁ Δεκέμβριος τοῦ 2008, κατά τήν διάρκεια τοῦ ὁποίου ἔγιναν ἐπεισόδια ἀσύμμετρα σέ σχέση μέ τό ἀναμφισβήτητα θλιβερό γεγονός. Δέν ξέρω ἄν πίσω ἀπό αὐτά κρύβονταν Κοσοβάροι, Τοῦρκοι, Ἀλβανοί, Σκοπιανοί, ὅποιοι ἄλλοι. Ἀλλά οἱ ΗΠΑ εἶναι μιά δύναμη μέ παγκόσμια ματιά. (…) Οἱ ἀγωγοί ἦταν ἐθνική πολιτική, γιατί παρέκαμπταν τήν Τουρκία καί ἔλεγχαν τήν ροή φυσικοῦ ἀερίου πρός Ἀλβανία – Σκόπια. Δέν ἦταν ἀντιαμερικανική πολιτική. Ὁ τρόπος πού συμπεριφέρθηκαν ὁρισμένοι Ἀμερικανοί διπλωμάτες εἶναι τοὐλάχιστον περίεργος». («Οἱ Ἀπόρρητοι Φάκελοι Καραμανλῆ», σελ. 142-147.)
Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς σέ Μπούς: «Ἀντί γιά ὅπλα στούς Τούρκους, δῶστε τους περισσότερες συμβουλές!»
Πρόεδρος Μπούς: «Τί μποροῦν νά κάνουν οἱ ΗΠΑ, ἄν μποροῦν νά κάνουν κάτι;». Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς: «Ἀντί οἱ ΗΠΑ νά δίνουν χρήματα καί ὅπλα στήν Τουρκία, πού πρέπει νά τῆς δίνουν, γιατί εἶναι σύμμαχος, θά ἦταν καλλίτερο νά τῆς ἔδιναν περισσότερες συμβουλές. (…) Τό Αἰγαῖο εἶναι 50% ἑλληνικός χῶρος, 42% διεθνής καί 8% τουρκικός. Καί παρά ταῦτα, οἱ Τοῦρκοι θέλουν νά τό μοιράσουμε στήν μέση. Ἄν γίνει αὐτό, διχοτομεῖται ἡ ἑλληνική ἐπικράτεια. Πρόκειται γιά περίπλοκο πρόβλημα». («Ἀρχεῖα Καραμανλῆ», τόμος 12Β, σελ. 508, 18 Ἰουλίου 1991.)
Τά συμπεράσματα δικά σας.
