Σημαντική κινητικότητα καταγράφεται την παρούσα περίοδο σε δύο εξοπλιστικά προγράμματα του Πολεμικού Ναυτικού (ΠΝ), τον εκσυγχρονισμό μέσης ζωής (ΕΜΖ) των υποβρυχίων τύπου 214 («Παπανικολής») και την προμήθεια νέων υποβρυχίων. Πρόκειται για δύο πολύ κρίσιμα, υψηλού οικονομικού κόστους και πολυπλοκότητας προγράμματα, που όμως η υλοποίηση τους είναι αναγκαία ώστε να ανανεωθεί και να αναβαθμισθεί ο ελληνικός υποβρύχιος στόλος.
Του Περικλή Ζορζοβίλη
ΠΗΓΗ: Κυριακάτικη Δημοκρατία
Σήμερα ο στόλος αριθμεί εννέα υποβρύχια, εκ των οποίων τέσσερα είναι τύπου 214 («Παπανικολής»), ένα τύπου «Ωκεανός» (εκσυγχρονισμένο τύπου 209/1200), τρία τύπου 209/1200 («Ποσειδών») και ένα τύπου 209/1100 («Γλαύκος»). Από τα συνολικά εννέα υποβρύχια, τα τέσσερα των τύπων «Ποσειδών» και «Γλαύκος», έχουν συμπληρώσει 46 έως 53 χρόνια σε υπηρεσία, διάστημα πέραν του σχεδιαστικού τους βίου, και αποτελεί επιτακτική ανάγκη η αντικατάστασή τους, ώστε για τις επόμενες δύο δεκαετίες να διασφαλιστεί η οροφή των οκτώ μονάδων.
Η δρομολόγηση της υλοποίησης των δύο προγραμμάτων, γίνεται 25 χρόνια μετά την ανάθεση δύο ανάλογων συμβάσεων: της 012Β/00 «Αρχιμήδης» για την προμήθεια τριών με δικαίωμα προαίρεσης επιπλέον ενός υποβρυχίων τύπου 214, και της 021Β/02 «Ποσειδών ΙΙ», για εκσυγχρονισμό και επισκευή τριών υποβρυχίων του ΠΝ τύπου 209/1200. Επίσης, μισό αιώνα από την πρώτη μεταπολεμική προμήθεια υποβρυχίων νέας κατασκευής, των τεσσάρων τύπου 209/1100, που εντάχθηκαν σε υπηρεσία με το ΠΝ στις αρχές της δεκαετίας του 1970.
Ο ΕΜΖ των τύπου 214
Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά το εκτιμώμενου προϋπολογισμού 1 δις ευρώ
πρόγραμμα ΕΜΖ των τεσσάρων υποβρυχίων τύπου 214 «Παπανικολής», όλες οι
πληροφορίες συγκλίνουν ότι το ΠΝ βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με την κατασκευάστρια TKMS ώστε να καθοριστεί λεπτομερώς το περιεχόμενο του ΕΜΖ, το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του έργου και φυσικά το τελικό κόστος.
Σε ό,τι αφορά τις εργασίες του προγράμματος θα πρέπει να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι θα εκτελεστούν στη Ναυπηγεία Σκαραμαγκά Μονοπρόσωπη ΑΕ η οποία απέκτησε τις εξειδικευμένες εγκαταστάσεις υποβρυχίων της Ελληνικά Ναυπηγεία Α.Ε. (ΕΝΑΕ), όπου είχαν την πρώτη δεκαετία του 2000 είχαν ναυπηγηθεί τρία υποβρύχια τύπου 214 (τα ΠΙΠΙΝΟΣ S121, ΜΑΤΡΩΖΟΣ S122 και ΚΑΤΣΩΝΗΣ S123) και έγινε ο ΕΜΖ ενός υποβρυχίου τύπου 209/1200, του ΩΚΕΑΝΟΣ S118.
Την παρούσα περίοδο αναμένεται από τον υποψήφιο ανάδοχο (TKMS) η υποβολή τεχνικής και οικονομικής προσφοράς ώστε να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις με τη Διεύθυνση Εξοπλισμών του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού (ΓΕΝ/ΔΕΞ) για την οριστικοποίηση του εργασιών, υλικών και του κόστους του ΕΜΖ.
Στη συνέχεια θα αρχίσει στο ΓΕΝ η προβλεπόμενη εσωτερική διαδικασία για την έγκριση από το Ανώτατο Ναυτικό Συμβούλιο (ΑΝΣ) και στην επόμενη φάση για την ενεργοποίηση του προγράμματος και τα περαιτέρω. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι όπως και στην περίπτωση των φρεγατών τύπου MEKO-200HN του ΠΝ, περίπου 20 χρόνια πριν, το ΠΝ άρχισε έγκαιρα τις διαδικασίες του ΕΜΖ των υποβρυχίων τύπου 214 (το ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗΣ S120, που είναι το πρώτο του τύπου, μόλις συμπλήρωσε 15 χρόνια σε υπηρεσία) και εναπόκειται στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εθνικής Άμυνας να διασφαλίσει τις αναγκαίες πιστώσεις ώστε η υλοποίηση να γίνει εξίσου έγκαιρα.
Τα νέα υποβρύχια
Το πρόγραμμα αφορά την προμήθεια τεσσάρων νέας κατασκευής υποβρυχίων με δικαίωμα προαίρεσης (option) επιπλέον ένα. Στον εγκεκριμένο Μακροπρόθεσμο Προγραμματικών Αμυντικών Εξοπλισμών 2024-2035 για τη χρηματοδότηση του φέρεται να περιλαμβάνονται πιστώσεις 5 δις ευρώ. Με βάση τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, πρόθεση του ΠΝ είναι το 2035 να ενταχθεί σε υπηρεσία το πρώτο από τα νέα υποβρύχια.
Μπορεί ημερολογιακά το 2035 να απέχει μία δεκαετία, αλλά στην πραγματικότητα σε ό,τι αφορά την υλοποίηση του προγράμματος προμήθειας των υποβρυχίων, είναι πολύ πιο κοντά. Κατ΄ αρχάς η ναυπήγηση υποβρυχίων λόγω της εγγενούς πολυπλοκότητας απαιτεί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από αυτή ενός πλοίου επιφανείας.
Το παράδειγμα της ΚΙΜΩΝ F-601, της πρώτης φρεγάτας τύπου FDI-HN για το ΠΝ είναι ενδεικτικό για τον χρόνο που μεσολαβεί μεταξύ ανάθεσης της σύμβασης και της παράδοσης. Η σύμβαση για τις τρεις πρώτες φρεγάτες του τύπου υπεγράφη στις 24 Μαρτίου 2022, η έναρξη της ναυπήγηση της έλαβε χώρα στις 21 Οκτωβρίου 2022 και η ύψωση της ελληνικής σημαίας έγινε στις 15 Δεκεμβρίου 2025, δηλαδή μετά από 38 μήνες.
Στην περίπτωση των υποβρυχίων, κατά μέσο όρο ο χρόνος ναυπήγησης τους είναι σημαντικά μεγαλύτερος, περί τα επτά έτη ή ακόμη περισσότερο, ενώ βαρύνοντα παράγοντα θα αποτελέσει η αυξημένη ζήτηση συμβατικών υποβρυχίων που καταγράφεται διεθνώς κατά την παρούσα περίοδο.
Εάν υιοθετηθεί, όπως είναι το πιθανότερο, η πρακτική της Σύμβασης 012Β/00 («Αρχιμήδης») για τα τύπου 214, δηλαδή η κατασκευή του πρώτου από τα τέσσερα νέα υποβρύχια στο εξωτερικό, στις εγκαταστάσεις του κυρίου αναδόχου ή κύριου υποκατασκευαστή και παρόχου τεχνογνωσίας (όπως η περίπτωση των τύπου 214), ο φόρτος έργου από παραγγελίες άλλων χωρών που έχουν χρονικά προηγηθεί, μπορεί να μετατοπίσει περαιτέρω τα χρονοδιαγράμματα.
Ας σημειωθεί, ότι η κατασκευή του πρώτου υποβρυχίου στο εξωτερικό, στις εγκαταστάσεις του αναδόχου, καθιστά δυνατή την επί των έργω εκπαίδευση (OJT: On the Job Training) του προσωπικού των ελληνικών εταιριών που θα εμπλακούν στο έργο (στην παραγωγή, τη διαχείριση του προγράμματος και της εφοδιαστικής αλυσίδας), ώστε να επιταχυνθεί η καμπύλη μάθησης και ταυτόχρονα διασφαλίζει την ομαλότερη εκτέλεση της εγχώριας κατασκευής των υπολοίπων τριών.
Ενδεικτικά, αναφέρεται, ότι για να επιτευχθεί η ένταξη σε υπηρεσία του πρώτου νέου ελληνικού υποβρυχίου το 2035, η σύμβαση είναι επιθυμητό να υπογραφεί μέχρι τα τέλη του 2028. Η επίτευξη του οροσήμου του 2035 μπορεί να υποβοηθηθεί αν καταστεί δυνατό να επαναληφθεί η πρακτική του προγράμματος των φρεγατών FDI-HN, όπου το Ναυτικό της Γαλλίας παραχώρησε τη σειρά του στο πρόγραμμα ναυπήγησης, ώστε να επιταχυνθούν οι παραδόσεις προς το ΠΝ.
Διαφορετικά σε περίπτωση μεγάλης καθυστέρησης στην επίτευξη του ανωτέρω χρονικού οροσήμου, αποτελεί ορατό κίνδυνο η σοβαρή μείωση της οροφής του ελληνικού υποβρυχιακού στόλου. Μοναδική εναλλακτική επιλογή θα αποτελέσει η αναζήτηση ενδιάμεσης λύσης (gap filler), δηλαδή η προμήθεια υποβρυχίων από τη δευτερογενή αγορά (μεταχειρισμένα) για να καλυφθεί το κενό μέχρι την έναρξη των παραδόσεων των νέων, που όμως υπέχει πρόσθετα κόστη.
