«Το να μην ανήκεις πια στον τόπο σου είναι πιο τρομακτικό απ’ το να μην ανήκεις πουθενά», Έντουαρντ Σαΐντ
Ήταν κάποτε κάτι “περίεργοι ξένοι” που τριγυρνούσαν στα ελληνικά βουνά και στα ξεχασμένα χωριά. Άνθρωποι από τη Σουηδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία - μποέμ περιηγητές, συνταξιούχοι φιλόλογοι, χορτοφάγοι από την Κολωνία με λατρεία για τη μελιτζάνα. Έρχονταν καλοκαίρι, μαγεύονταν από έναν τόπο, αγόραζαν ένα πέτρινο σπίτι που έσταζε υγρασία και το επισκεύαζαν με μεράκι.
Από τη Μάνη ως τον Έβρο, από την Αρκαδία ως την Κρήτη, από τα Τζουμέρκα μέχρι την Πάτμο, άφησαν ένα πολιτισμικό ίχνος. Δεν ήταν τουρίστες, ήταν κάτι σαν “εθελοντές του ανήκειν”. Έμαθαν Ελληνικά, μπήκαν σε τοπικούς συλλόγους, βοήθησαν να καθαριστούν μονοπάτια και να σωθούν πλατείες. Δε διεκδίκησαν τίποτα, δεν απέκοψαν κανέναν· ήθελαν απλώς να είναι παρόντες. Κι εμείς; Τους κοιτούσαμε καχύποπτα στην αρχή, μετά τους θεωρήσαμε μέρος του τοπίου.
Αυτοί οι πρώτοι ξένοι, οι “φίλοι”, δεν έφεραν τον αφελληνισμό. Εκείνοι, αν κάτι έφεραν, ήταν μια μορφή αμοιβαιότητας - μια αναγνώριση της αξίας του μικρού και του αυθεντικού.
Από τους περιηγητές στους επενδυτές: το πέρασμα στη “φούσκα”
Όλα άλλαξαν όταν το τοπίο πέρασε από την ποίηση στη χρηματιστηριακή λογική, στα χρόνια της κατ’ ουσία πτώχευσης της χώρας, των μνημονίων και του ξεπουλήματος γης δημόσιας και ιδιωτικής. Το μεταίχμιο αυτό ονομάστηκε “τουριστική ανάπτυξη”, “αναβάθμιση”, “επενδυτικό κλίμα”. Στην πραγματικότητα, ήταν η είσοδος μιας νέας εποχής: αυτή της μαζικής ιδιωτικοποίησης και του αφανούς εποικισμού.
Τα σακίδια έδωσαν τη θέση τους στα φιμέ τζιπ. Οι περιπατητές αντικαταστάθηκαν από χρηματοοικονομικούς brokers και real estate fund managers. Από το 2012 αρχικά και ακόμη πιο έντονα από το 2015 και μετά, με απογείωση από το 2019, ανάλογη των βοσκοτόπων, με το θεσμικό εργαλείο της golden visa, αλλά και με διάφορα σχήματα “αξιοποίησης”, άνοιξαν διάπλατα οι πόρτες για την εκποίηση του φυσικού και οικιστικού πλούτου.
Πλαγιές, παραλίες, δάση, βοσκοτόπια, ακόμα και αγροί πρώτης κατηγορίας μπήκαν στα κιτάπια των μεγάλων γραφείων του Ντουμπάι, του Τελ Αβίβ, του Πεκίνου, του Λονδίνου. Το Airbnb έγινε εργαλείο απορρόφησης. Το real estate έγινε μηχανισμός μεταβίβασης. Η ελληνική γη έγινε λογιστική εγγραφή, τίτλος σε εταιρεία εξωχώρια.
Κι εμείς; Πουλάμε σπίτια για να πληρώσουμε δάνεια. Εκποιούμε χωράφια για να κρατήσουμε ένα διαμέρισμα στην πόλη. Παραχωρούμε ακίνητα για να δουλέψουμε ως καμαριέρες στα resorts που χτίστηκαν στις αυλές μας.
Οι “επενδυτές στρατηγικού χαρακτήρα”: φράχτες, drones και γεωπολιτικ
Ο αφελληνισμός δεν είναι πια απλώς οικονομικό φαινόμενο. Είναι στρατηγικός και συστημικός. Και κάποιες περιοχές είναι πιο εκτεθειμένες από άλλες.
Στη Θράκη, Τούρκοι επιχειρηματίες αποκτούν ακίνητα με τρόπο μεθοδικό και αθόρυβο, στήνοντας ένα δίκτυο επιρροής που υπερβαίνει την οικονομία. Στο Ανατολικό Αιγαίο, ιδίως σε Χίο, Σάμο και Λέσβο, αγοράζονται εκτάσεις από ιδιώτες με “αόρατες” χρηματοδοτήσεις, μετατρέποντας την τουριστική προσβασιμότητα σε πεδίο ελέγχου.
Αλλά κι η Κρήτη δε μένει έξω από αυτή τη λογική. Στο Ηράκλειο, στις περιοχές πέριξ του αεροδρομίου και των ανατολικών ακτών, ξένες εταιρείες εξαγοράζουν μαζικά αγροτεμάχια και οικιστικά σύνολα, με στόχο τη μετατροπή της περιοχής σε κόμβο logistics, εναλλακτικού τουρισμού και στρατηγικού σχεδιασμού.
Και ποιοι άλλοι συμμετέχουν; Οι Ισραηλινοί, με ιδιωτικούς οικισμούς και αποκλειστικές “έξυπνες γειτονιές” σε Κρήτη, Δωδεκάνησα, Πάρο, Αντίπαρο. Οι Εμιρατινοί (Αραβικά Εμιράτα) με τεράστια resorts που καταργούν την πρόσβαση στον αιγιαλό. Οι Αμερικανοί - όχι απλοί επενδυτές αλλά στρατιωτικοπολιτικοί εγγυητές - με βάση στη Σούδα και βλέψεις για ολόκληρη την κρητική ενδοχώρα ως ζώνη υποστήριξης της Μεσογείου.
Ο τόπος γίνεται μια σιωπηρή σκακιέρα ισχύος, όπου η παρουσία του ντόπιου είναι διακοσμητική. Όπως σημειώνουν γεωπολιτικοί αναλυτές, «το real estate έχει γίνει η νέα διπλωματία». Κι η Ελλάδα, ο νέος φιλόξενος παραλήπτης επενδυτικών visa και γεωστρατηγικής πρόσβασης.
Η Ελλάδα ως προϊόν: το συμβόλαιο του σιωπηλού εποικισμού
Αυτός ο αφελληνισμός δεν ήρθε απότομα. Ήρθε μέσα από θεσμικές αποφάσεις, πολιτικές επιλογές και κοινωνική ανοχή. Από το “ό,τι φέρνει χρήμα καλό είναι” φτάσαμε στο “ό,τι φεύγει από εμάς δεν πειράζει”. Το συμβόλαιο ήταν σιωπηρό αλλά σαφές: Εμείς δίνουμε τη γη, αυτοί δίνουν χρήμα. Εμείς βγάζουμε τοπία στο χρηματιστήριο, εκείνοι φέρνουν τουρίστες, επενδύσεις, βίλες.
Αυτός ο αφελληνισμός δεν ήρθε απότομα. Ήρθε μέσα από θεσμικές αποφάσεις, πολιτικές επιλογές και κοινωνική ανοχή. Από το «ό,τι φέρνει χρήμα καλό είναι» φτάσαμε στο «ό,τι φεύγει από εμάς δεν πειράζει»
Δεν πρόκειται για παγκοσμιοποίηση. Πρόκειται για εσωτερική αποψίλωση. Για ένα οργανωμένο πλιάτσικο πάνω στο δημόσιο και ιδιωτικό τοπίο. Για την εξαφάνιση του τοπικού υπό το πρόσχημα της “αξιοποίησης”.
Υπάρχουν αντιστάσεις;
Υπάρχουν. Όχι από κράτος και θεσμούς. Αυτοί προωθούν το μοντέλο. Οι αντιστάσεις έρχονται από συλλογικότητες, πρωτοβουλίες πολιτών, κατοίκους που δε θέλουν να γίνουν ξεναγοί στον ίδιο τους τον τόπο. Από νησιώτες που αρνούνται να δουν τις παραλίες τους να γίνονται “ιδιωτικές”, από χωρικούς που αποτρέπουν εργολάβους να ισοπεδώσουν πλαγιές, από νομικούς που κυνηγούν συμβόλαια- “μαϊμού”.
Δεν είναι πολλοί, ούτε διάσημοι. Είναι οι τελευταίοι Έλληνες του τόπου τους. Και η δουλειά τους δεν είναι να σώσουν το έθνος, αλλά να διατηρήσουν τη δυνατότητα του ανήκειν. Όχι ως ιδιοκτησία, αλλά ως βίωμα.
Αντί επιλόγου: δύο λέξεις και μια απλή ερώτηση
Αν θέλουμε να ξαναδούμε τι σημαίνει “ελληνικότητα” - κι όχι το εθνολαϊκίστικο καρναβάλι, αλλά την ουσία της πολιτισμικής εγγύτητας, της κοινότητας, της κλίμακας - πρέπει να δούμε τον αφελληνισμό όχι ως εθνική απειλή, αλλά ως ύπουλη εμπειρία αποξένωσης. Μια σιωπηρή αφαίρεση ζωής από τους κατοίκους, μια εξαφάνιση χώρων, χρόνου και νοήματος.
Και τότε, ίσως, να έχει νόημα να συζητήσουμε τι μπορούμε να σώσουμε. Αν προλαβαίνουμε να σώσουμε κάτι. Και αν αξίζει να σωθεί.
Κι
αν όλα συνεχίσουν έτσι, σε λίγα χρόνια το μόνο ελληνικό που θα απομένει
σ’ αυτόν τον τόπο θα είναι οι ταμπέλες των χωριών - φωτογενείς και
ανορθόγραφες, μπροστά από resorts, μίνι malls και κατοικίες “επιπέδου
Ντουμπάι”.
Όλα θα ’χουν αλλάξει, αλλά θα λέμε: “Εδώ κάποτε ήταν Ελλάδα. Με ελληνικά χέρια. Και φτηνές ντομάτες”.
Τώρα έχει private chefs, γεωπολιτικό leasing και QR code στην αυλή.https://www.neakriti.gr/apopseis/2132065_mia-syntomi-istoria-afellinismoy
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου